| |
|
Xankəndi futbol stadionunda nə baş verir? - Mühəndis yoxluğu, fəhlələrə keyfiyyətsiz yemək...
Yüksək faiz, qanunsuz girov: “S Lombard”ı kim himayə edir?
“Azəraqrar”da qalmqal - “Nazirin komandiri” yeni direktora qarşı...
Məmurların adından “təcili” pul istəyirlər - DTX araşdırma aparır
Sabiq sədr Almaniyada tikinti biznesinə başlayıb - Şərikli bina tikir + FOTO
Məmməd Musayevlə əlbir olub 100 milyonu “yeyiblər” - Vəzifəli şəxslər həbs edildi
“Qardaşımla birgə 16 milyon vermişik” - Tale Heydərovun ifadəsi oxundu
Deputat Cavanşir Feyziyev Londonda milyonluq mülklər alıb - SİYAHI
Saleh Məmmədov 1 ilə 176 milyon manat artıq vəsait xərcləyib - RƏSMİ
Leysan Məmmədovun fəaliyyəti araşdırılacaq….- Milyonlar necə xərclənir?
“Azəraqrar”ın əsl rəhbəri kimdir? - Nazirin sabiq komandirinin maaşı 7 dəfə artırılıb?
Bizim iradəmizə qarşı çıxanın başı əziləcək - Azərbaycan Prezidenti
Maliyyə Nazirliyi AAYDA yoxlama aparır - Ciddi yeyintilər aşkarlanıb
Vensin Azərbaycana səfəri: Zəngəzur dəhlizinin müzakirələri yeni mərhələdə
Təbiətin dəyişdiyi sərhəd xətləri: Dehli və Pekin dağlarda nəyin davasını aparır?
Tarix 17.06.20, 22:43 |
|
Ceyms Palmer, Ravi Aqraval
“Foreign Policyâ€, 16.06.2020
Gərginliyi azaltmaq üçün görülən son tədbirlərin ardınca Hindistan və Çin Bazar ertəsi, gecə sərhədləri boyunca ölümcül atışma aparıb. Toqquşmanın təfərrüatları hələ aydın olmasa da, 1975-ci ildən bəri bölgədə ilk ölüm halları qeydə alınıb.
Hindistan ordusu 1 zabit və 2 əsgərinin öldüyünü etiraf edib, sonrakı məlumatlara görə, 17 əsgərin yaralandığı təsdiqlənib.
Hər iki tərəf Çin əsgərlərinin də öldürüldüyünü təsdiqləyir, lakin dəqiq say bilinmir (Çin ənənəvi olaraq itki barədə məlumat vermək istəmir). Döyüşlər Ladaxda, sözün həqiqi mənasında, “yüksək keçidlər diyarıâ€nda baş verib.
Münaqişənin mənşəyi nədir?
1950-ci illərdə ilkin dostluğa baxmayaraq, Hindistan və Çin arasındakı münasibətlər Himalay sərhədinə görə sürətlə pisləşib. Əsasən ingilis tədqiqatçılarının təyin etdiyi sərhəd xətləri, Tibet, Sikkim, Butan və Nepal kimi Himalay krallıqlarının statusu ucbatından aydın deyil və mübahisəlidir.
1962-ci ildə Çinlə qısa müharibə olub. Çin Hindistanla yaranan mübahisələrində Pakistanı dəstəkləyir və Çinin “Bir kəmər-Bir yol†Təşəbbüsü, xüsusən də Çin-Pakistan İqtisadi Dəhlizi Hindistanın qorxularını artırır.
Hazırkı sərhədi rəsmi olaraq heç bir tərəf qəbul etmir, o, sadəcə olaraq “Nəzarət Xətti†adlanır. 2017-ci ildə Çin mühəndislərinin Butan-Hindistan-Çin sərhədindəki mübahisəli ərazidən keçərək yeni yol salmaq cəhdi Doklam yaylasındakı Çin və Hindistan əsgərləri arasında 73 günlük döyüşə səbəb olub. Doklamdan sonra hər iki ölkə sərhəd boyu yeni hərbi infrastruktur qurub. Məsələn, Hindistan, Nəzarət Xətti ilə əlaqəsini yaxşılaşdırmaq üçün yollar və körpülər tikib, atışma vəziyyətində təcili yardımı gətirmə qabiliyyətini kəskin şəkildə yaxşılaşdırıb. Bu il may ayının əvvəlində sərhəd boyu döyüş hər iki tərəfin yerli birlikləri artırmasına səbəb olub və o vaxtdan bəri çox sayda yüngül atışmalar baş verib.
Hər iki tərəf qarşı tərəfi dəfələrlə qəsdən sərhədi keçməkdə ittiham edib. Bazar ertəsi döyüşünə qədər diplomatiya yavaş-yavaş böhranı azaldırdı. Gələn həftə hər iki ölkə xarici işlər nazirlərinin virtual görüşü planlaşdırılmışdı.
Həm Çin, həm də Hindistanın etibarsız mediası var ki, bu da münaqişələri artıra bilər. Mətbuat fəndgirliyi eskalasiya üçün fürsətlər açır. 2019-cu ildə Hindistan və Pakistan arasında baş verən hava döyüşündən sonra hər iki tərəfin mediası öz ölkəsinin qalib gəldiyini iddia edib.
Problemləri çətinləşdirən dünyanın ən uzun işarələnməmiş sərhəd xəttinin fiziki olaraq dəyişən təbiətidir; qar, yağış, qayalıqlar və ərimə, xüsusən iqlim dəyişikliyi dağları bərbad hala gətirdiyi üçün xəttin haradan keçdiyini demək qeyri-mümkündür.
Keçmişdə oxşar zorakılıqlar olubmu?
1975-ci ildə Çin sərhədçiləri Hindistan patrulunun pusqusuna düşəndən bəri sərhəddə ölüm və ya atəş olmayıb. Lakin 1960-cı illərin sonlarında, “Mədəni İnqilabâ€ın yüksəklişi dövründə həm Hindistan, həm də Sovet İttifaqı ilə qarşıdurmalar baş verib. Hindistanla Sikkim-Tibet sərhəddində qısa, lakin qanlı toqquşmada yüzlərlə ölü və yaralı olub. Sovet sərhədində, Ussuri çayı boyunca döyüşdə də eyni sayda ölü vardı, ancaq gərginliklər Hindistanla müqayisədə daha yüksək dərəcədə artıb və o, ən yüksək səviyyəli diplomatiya ilə yatırılıb.
Hindistan, “hər iki tərəfin†vəziyyəti pisləşdirməyə çalışdığını açıqlayıb, ancaq Çini sərhədi pozmaqda və iki tərəf arasındakı son razılaşmalardan imtina etməkdə günahlandırıb. Çinin təpkisi daha təhdidkardır: o, Hindistanı “hər iki tərəfin də iddia etdiyi†ərazidə – Ladaxdakı Qalvan vadisində “qəsdən fiziki hücumlar başlatmaqda†günahlandırıb.
2017-ci ildə Doklam böhranı müvəffəqiyyətlə ləğv edildikdən və Çinin Uhan şəhərində Çin prezidenti Si Zinpinlə Hindistanın baş naziri Narendra Modi arasında baş tutan zirvə görüşündən sonrakı hadisələr asanlıqla nəzarətdən çıxa, Bazar ertəsi atışmasından doğan ölümlərin ardınca intiqam hissi yarana bilər. Koronavirus Çində onsuz da siyasi qeyri-müəyyənlik yaradıb və “döyüşçü-canavar†diplomatiyasının yeni təcavüzkar formasına səbəb olub. Çinli səlahiyyətlilər üçün təvazökarlıq və təmkin getdikcə təhlükəli hala gəlir.
Hindistan tərəfində Pekinin subqitəni mühasirəyə alması barədə artan əsəbilik var. Çin Pakistanı əsas müttəfiq sayır; son illərdə Hindistandan uzaqlaşan Şri Lanka və Nepalda da onun təsiri artır və Pekin Banqladeşə böyük infrastruktur sərmayəsi yatırıb. Bu arada, 1960 və 70-ci illərdə Hindistanla Çinin son iki ölümcül toqquşmalarından bəri çox şey dəyişib. Bu gün Çinin ÜDM-i Hindistanın ÜDM-indən 5 dəfə çoxdur və müdafiəyə 4 qat daha çox vəsait xərcləyir.
Son toqquşmadan sonra, məsələn, hindular, Çin mallarını boykot etmək üçün səfərbər olublar. Hindistanın “Google Play Storeâ€-da qısa müddətə “Çin Proqramlarını Sil†(«Remove China Apps») tətbiq edilir.
Gərginliyin artması Çindəki hindliləri də riskə atıb. Koronavirus böhranına görə sayları bir qədər azalsa da, ölkədə əhəmiyyətli hindu biznes və tələbə icması mövcuddur. Doklam böhranı zamanı Pekin polisi hinduların evlərini izləyib.
Gərginləşən böhran mütləq tam müharibə demək deyil. Amma sərhəd boyunca aylarla davam edən atışmalar və qəzəbli mübadilə demək olar ki, daha çox ölümlə nəticələnə bilər. Əlbəttə, əsl atəş mübadiləsi ola bilər. Amma Himalay bölgəsindəki şərtlər hərbi hərəkətləri ciddi şəkildə məhdudlaşdırır: qoşunların hündürlükə uyğunlaşması üçün iki həftəyə qədər vaxt lazımdır, maddi-texniki təchizat və hava əlaqəsi həddindən artıq məhduddur.
Ciddi hərbi münaqişə vəziyyətində əksər təhlilçilər Çin ordusunun üstünlüyə sahib olacağına inanırlar. Amma 1979-cu ildə Vyetnamın işğalından bəri müharibə aparmayan Çindən fərqli olaraq, Hindistan Pakistanla müntəzəm döyüşlər aparır və daha təcrübəli hərbi qüvvəyə malikdir.
Münaqişənin daimi həlli varmı?
Çin 1990 və 2000-ci illərdə Rusiya və digər sovet varisi dövlətlərlə sərhəd ərazilərin kütləvi mübadiləsi yolu ilə həll edib. Lakin Himalay ərazi mübahisələri daha həssasdır və onu həll etmək çətindir.
Bir tərəfdən, sərhədlər boyu yüksəkliklərə nəzarət gələcək münaqişələrdə hərbi üstünlük verir. Resurs problemləri, xüsusən də su çox vacibdir: 1.4 milyard insan Himalayla qidalanan çaylardan çəkilən sudan asılıdır. Şimal sərhədi boyunca genişlənən ikitərəfli qarşıdurmalardan fərqli olaraq bu münaqişədə bir çox tərəf iştirak edir: Nepal, Butan, Çin, Pakistan və əlbəttə, Hindistan. Bunun üzərinə Hindistanın sancmalarına uyğunlaşan Çinin artan gücünü və millətçiliyini əlavə edin, uzunmüddətli həll perspektivləri cılız görünür.
Tərcümə: Strateq.az
Xəbərin oxunma sayı : 1354
Analiz
Xəbərlər
-
Tədris Cərrahiyyə Klinikasında qalmaqal - Tibbi aparatlar işləmir, həkimlərin 5 aylıq maaşı verilmir
-
Bakıda bir sıra ərazilərə avtomobillə giriş ödənişli olacaq - Video
-
Elçin Babayevin adı Ramiz Mehdiyevin gizli planında - ŞOK DETAL
-
Azərbaycanda avtomobil bazarında seçimlər dəyişir - Çin maşınları liderdir
-
Tramp Putin ilə fotosunu “Mənim dostum” başlığı ilə paylaşıb - FOTO
-
Respirator viruslar yayılır: Həkimdən əhaliyə xəbərdarlıq (VİDEO)
-
Abort zamanı vəfat edən Yeganə həkimin qurbanı olub? - Video
-
Tramp xəbərdarlıq etdi: “ABŞ müflisləşə bilər“
-
Qaz limitləri sıfırlanır - Vətəndaşların nəzərinə
-
“Yaşıl Bağlar“ın hesabları donduruldu - 639 min manatlıq borc mübahisəsi
-
Meksikada mafiya babası tutuldu – ABŞ başına 5 milyon qoymuşdu
-
Bakıda ağaclar kəsilərək yerində restoran tikilir? - VİDEO
-
İranda güclü zəlzələ oldu - Naxçıvanda da hiss edildi
-
MTK sakinlərin aylıq ödənişlərini mənimsəyir? - VİDEO
-
Dərman almağa gedənlər saatlarla ayaq üstə qalırlar - Tovuzda xəstələr şikayətçidirlər
-
Prezident və xanımını belə yola saldılar - VİDEO
-
Ermənistanın yeni Konstitusiya layihəsi 23 noyabrda dərc ediləcək - Paşinyan
-
10 məktəbə yeni direktor təyin olundu - SİYAHI
-
Quba almasının gələcəyi sual altındadır - Fermerlər ziyana düşür
-
Sərvətinin 90%-ni itirdi - Artıq milyarder deyil
-
Prezidentlər Birgə Bəyanatı qəbul etdi - Bu istiqamətləri barədə razılığa gəliblər
-
Deputatdan nazirliklərə xəbərdarlıq: “Parlamentdə adlarını çəkəcəyəm“
-
Kartdan-karta köçürmələrə daha sərt məhdudiyyətlər gəlir? - Yeni təklif
-
Söküntülər, tələbə axını və bahalı mənzillər - Bakıda kirayə haqqı niyə artır?
-
"Mən Vyetnama səfərimin nəticələrindən çox məmnunam" - İlham Əliyev
-
Britaniya yenidən Avropa İttifaqına qayıda bilər - Baş nazirin planı
-
“Sabah rəsmi olaraq TRIPP layihəsinin başladığını elan edəcəyik” - Paşinyan
-
Azərbaycanın və Vyetnamın birinci xanımları Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO
-
TƏBİB yoxlama aparmışdı - Şöbə müdiri işdən çıxarıldı
-
“Vyetnama Vətən müharibəsi dövründəkii dəstəyə görə minnətdarıq“ - İlham Əliyev
-
Buğda istehsalında məhsuldarlıq necə artırılacaq? - Palata rəsmisindən açıqlama
-
“Milad bayramına qədər Ukrayna və Rusiya arasında atəşkəs əldə oluna bilər” - Melaniya Tramp
-
Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır - Prezident
-
20 manatlıq “Hadi İnşaat“a daha bir tender: Bu dəfə Ağcabədidə yarım milyonluq yol təmiri
-
Almaniyalı nazir Bakının şərtini dəstəklədi - Ermənistan Konstitusiyası dəyişdirilməlidir
-
Prezident və xanımının şərəfinə rəsmi nahar verilib - Fotolar
-
Berlində gizli danışıqlar: ABŞ və İran arasında vasitəçilik hələlik nəticə vermir
-
“Yorğun halda sükan arxasına əyləşməyin” - Yol polisindən sürücülərə müraciət
-
Abbaszadə BDU-da kadr dəyişikliyinə başladı - Nərmin Heydərli vəzifəsindən azad edilidi
-
Tikinti sektorunda geriləmə - Mənzil bazarını nə gözləyir?
-
Məhkəmə-Hüquq Şurasının iclası keçirilib - Nələr müzakirə olunub?
-
“Böyük bosslar dünyanın taleyini həll edə bilməz” - Zelenski
-
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı - Polis saxladı
-
Narkotik asılılığı olan vəkil Kəngərli tanışlarına da satırmış - DİN görüntülərini yaydı - Video
-
Beyləqanda aqrar sahənin inkişafı ilə bağlı növbəti monitorinq keçirildi - Fotolar
-
İsa Qəmbərin Almaniyaya səfərinə icazə verilmədi - Hava limanından geri qaytarıldı
-
“Azərbaycanı daimi mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik“ - To Lam
-
Ən çox qazanan türkiyəli futbolçular açıqlandı - SİYAHI
-
İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - Fotolar
-
Azərbaycanda maşınlar ucuzlaşacaq - Yanvarın 1-dən...
-
Məni öldürmək istəyirlərsə, demək, İranın vəziyyəti həqiqətən pisdir - Bessent
-
Badamdarda sürüşmə, evin həyəti ikiyə ayrıldı - VİDEO
-
Azərbaycan və NATO rəsmiləri görüşdü - Nələr müzakirə olundu?
-
“Moskvaya getməkdən imtina etməməliyik” - Müdafiə nazirindən gözlənilməz açıqlama
-
Qan təzyiqi dərmanları tibbi sığorta ilə qarşılanacaq - VİDEO
-
Avtomobil almaq istəyənlərə əlavə xərc: Gömrük rüsumu bazara necə təsir edir?
-
Yollarda görünüş məsafəsi məhdudlaşacaq - Sürücülərin NƏZƏRİNƏ!
-
Zabrat qəsəbəsində səki keçilməz vəziyyətdədir - VİDEO
-
Prezidentlər Birgə Bəyanat qəbul etdilər - FOTOLAR
-
“Hazır olun, son döyüşə giririk” - SEPAH-dan sərt xəbərdarlıq
-
Azərbaycan Prezidentinin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi oldu - VİDEO
-
Yeni Azərbaycan Partiyası – zəngin və şərəfli Zəfər yoludur
-
Müstəqil Azərbaycan dövlətinin gələcək həyatının və fəaliyyətinin əsasını təşkil edən Yeni Azərbaycan Partiyası
-
“Tünzalə keçmişini unudandır“ - Elza Seyidcahan
-
“Şərur İnşaat“ın binasında lift problemi: Pul verməyən sakinlər liftə buraxılmır
-
Aİ-nin yeddi illik büdcəsi 40 milyard avro azaldıla bilər - “Politico”
-
Pambıq yığımı kəskin azaldı: Məhsulun üçdə biri hələ də sahələrdədir
-
Şimali Kiprdə saxlanılan 3 azərbaycanlıya qarşı ittiham ağırlaşdırıldı - TƏFƏRRÜAT
-
“Bu yarışda qalib gələn hər şeyə sahib olacaq“ - Tramp
-
Abşeronda ağaclar kəsilir, kanalizasiya küçəyə axır - İcra Hakimiyyətindən ŞİKAYƏT
-
Hansı rayonlarda qoyun və keçilərin sayı nə qədər artıb? - SİYAHI
-
Yeni Azərbaycan Partiyası ölkənin ən böyük və nüfuzlu siyasi təşkilatıdır
-
Milyonlar xərclənib, amma biri də işləmir: Bakıda elektromobil sahiblərinin “rozetka” dərdi
-
Paytaxtın bu ərazisində mənzil qiymətləri əl yandırır - 2 MİLYON MANAT!
-
Hansı rayonlarda insanlar kafe-restoranlarda nə qədər pul xərcləyib? - Tam siyahı
-
Bazarda qiymətlər “əl yandırır”: soğan 3 dəfə, xiyar isə 2 dəfə bahalaşdı
-
“Aqrar Sığorta” 9 aylıq maliyyə göstəricilərini gizlədir - İLGİNC
-
Putin səhvən Polşaya dronlar və bir neçə raket göndərib - Tramp
-
Dərmanlar da icbari tibbi sığortaya daxil edilir - Kimlər faydalanacaq?
-
Azərbaycanda ən yüksək və ən aşağı pensiya hansı rayonlarda verilir? - Siyahı
-
Prezidentin Vyetnama səfərindən görüntülər paylaşıldı - VİDEO
-
Bakıda kişi siqaretə görə arvad-uşağını döydü - TƏFƏRRÜAT
-
İŞİD-ə qoşulan azərbaycanlılar mağara düşərgəsində ələ keçirildi - DTX-dən xüsusi əməliyyat
-
Avropanın ən borclu ölkələri açıqlanıb - Yunanıstan və İtaliya liderdir
-
Bakıda və rayonlarda yağış intensivləşəcək - Xəbərdarlıq
-
Yeni marşrut xətti açılır - 4 avtobus 15 dəqiqə intervalla işləyəcək
-
AAYDA-nın sədri deputatın zənglərinə cavab vermir - “İki aydan çoxdur ki...“
-
Əhalinin sayı artdı, doğum və nikah göstəriciləri gerilədi - STATİSTİKA
-
İcra başçısının şikayəti təmin edildi – Kəndli cərimələndi
-
Milyonluq borc mübahisəsi: “TVM İnşaat“ın hesabları donduruldu
-
Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank 3 günlük məzənnəni açıqladı
-
Adəm Məmmədova yenidən cinayət işi açıldı - Nədə ttiham olunur?
-
“Nar ağaclarını kəsib yerində restoran tikirlər” - VİDEO
-
Xaricdən Azərbaycana tonlarla heyvan qaraciyəri gətirilib - Kiloqramı 3,9 manata
-
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO
-
Baş prokuror Binəqədidə vətəndaş qəbulu keçirdi - FOTO
-
Evə başqa bir qadını gətirən atasını döyərək qabırğalarını sındırıb - TƏFƏRRÜAT
-
Nərimanov icra hakimiyyəti parkın ərazisini “MADO” restoranına satıb? - VİDEO/FOTO
-
“İS.M.M“ MMC daha bir tender qazandı - Bərdədən sonra Şabrandan 445 min manatlıq sifariş
-
Azərbaycanda tarixi abidələrin siyahısı dəyişdirildi - Yeni abidələr əlavə olundu
-
Məşhur şirkətin Bakıdakı otelinin yerləşdiyi bina 2,4 milyona hərraca çıxarıldı - Fotolar
-
Prezident Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə sədri ilə görüşüb - Fotolar
-
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edildi - Elmi müəssisələrin sayı artırılır
-
Orxan Kəngərli ilə birlikdə aptek müdiri də tutuldu - Nədə ittiham olunur?
-
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı iki milyonluq qalmaqal - Prokurorluq araşdıracaq
-
Maliyyə Nazirliyində yeni təyinat - Soltanov direktor oldu
-
ABŞ rəsmisi Qayanaya Essequibonun bir hissəsini Venesuelaya verməyi təklif edib - Reuters
-
Prezident Vyetnamın Baş naziri ilə görüşdü - FOTOLAR
-
Nar ixracına məhdudiyyət qoyula bilər - AQTA-dan xəbərdarlıq
-
“Böyük vədlərlə başlamaq istəməzdim“ - Məleykə Abbaszadədən rektor kimi ilk açıqlama
-
YAP – dünənin, bu günün və sabahın partiyasıdır
-
Milyonlarla manatlıq tenderlər qazanan şirkət fəaliyyətini dondurdu - TƏFƏRRÜAT
-
Sabirabadda 17 yaşlı oğlan yeniyetmə qızı qaçırdı - Axtarış aparılır
-
Beyləqanda Ədliyyə işçilərinin peşə bayramı qeyd olundu - Fotolar
-
Media qurumlarına xəbərdarlıq: Saxta göstəricilərə görə maliyyə dayandırılacaq
-
Azərbaycan Prezidentinin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində - Fotolar
-
Bakıda həkimin cangüdəni ilə sürücüsü dava saldı: biri bıçaqlandı
-
“Atlant“ın rəhbəri Tahir Qədəşov vəfat etdi - ürək çatışmazlığından...
-
Torpaqlarımızı Rusiyaya vermək istəsəydik, bunu 2022-ci ildə edərdik - Zelenski
-
Sabiq nazirə yeni vəzifə verildi - Nazir əmr imzalayıb
TOP 10
ARXİV






